INFORMATIE OVER LIPOEDEEM
Lipoedeem: als vet anders verdeeld zit, en ook nog pijn doet
Misschien herken je het. Je benen (en soms ook je armen) zijn veel voller dan de rest van je lichaam. Ze voelen zwaar, doen pijn als je ze aanraakt en je krijgt snel blauwe plekken. En hoe goed je ook je best doet, juist dáár verdwijnt het vet niet.
Dan kan het gaan om lipoedeem. Je bent zeker niet de enige: het komt veel vaker voor dan de meeste mensen denken. Op deze pagina leg ik je uit wat lipoedeem is, hoe het ontstaat en wat je eraan kunt doen.
In het kort
Wat: een ophoping van vet onder de huid, vooral op heupen, billen, benen en soms armen.
Wie: vrijwel alleen vrouwen. Vaak hebben meer vrouwen in één familie het.
Wanneer: meestal ontstaat het in een periode van hormoonwisselingen, zoals de puberteit, een zwangerschap of de overgang.
Behandeling: genezen kan (nog) niet. Maar met de juiste aanpak hebben de meeste vrouwen beduidend minder last.
WAT IS HET?
Wat is lipoedeem?
Lipoedeem is een ophoping van vet onder de huid dat niet gelijkmatig over je lichaam verdeeld is. Het zit vooral op je heupen, billen en benen, en soms op je armen. Op je buik, je borsten en in je gezicht zit in verhouding veel minder. Daardoor ontstaat er een duidelijk verschil tussen je onder- en bovenlichaam. Vaak scheelt dat meerdere kledingmaten.
En ook heel typerend: bij je handen, voeten en enkels zie je het niet. Daar is meestal een duidelijke grens te zien, alsof het vet daar ophoudt.
Veel vrouwen vinden het vervelend hoe het eruitziet. Het maakt ze onzeker. Maar minstens zo belangrijk zijn de klachten: een zwaar gevoel, en soms echt forse pijn. Ook kun je minder kracht hebben in je armen en benen. Gewoon een stuk wandelen kan dan al heel pijnlijk zijn. Lipoedeem kan daardoor een grote invloed hebben op je dagelijks leven.
Zo herken je lipoedeem
01
Ongelijk verdeeld
Vet op je benen, heupen, billen of armen, en veel minder op je bovenlichaam.
02
Zwaar en pijnlijk
Een zwaar gevoel, gevoelig bij aanraking, of pijn zonder dat je ergens tegenaan bent gekomen.
03
Snel blauwe plekken
Je stoot je nauwelijks, en toch zie je ineens weer een blauwe plek.
04
Bobbelig of korrelig
Het vet voelt vaak bobbelig. Later kan het hard en korrelig worden, met bulten erin.
05
Aan twee kanten
Meestal zit het symmetrisch: in allebei je benen, of in allebei je armen.
06
Geen putjes
Druk je erop, dan blijft er geen putje staan. Bij vocht in je benen gebeurt dat wel.
HERKENNEN IS NIET ALTIJD MAKKELIJK
Lipoedeem, lymfoedeem of gewoon je bouw?
Lipoedeem lijkt soms op andere dingen. Daardoor duurt het bij veel vrouwen lang voordat iemand de juiste naam aan hun klachten geeft. Dit zijn de belangrijkste verschillen.
VOCHT (OEDEEM)
Je kunt er putjes in drukken
Heb je vocht in je benen, dan blijft er een putje staan als je met je vinger op je huid drukt. Vaak zijn ook je enkels en voeten dik. Bij lipoedeem is dat allebei niet zo.
LYMFOEDEEM
Meestal geen pijn, soms aan één kant
Bij lymfoedeem hoopt lymfevocht zich op. Dat doet meestal geen pijn. Vaak zit het ook maar in één arm of been. Lipoedeem doet wél pijn en zit bijna altijd aan twee kanten. Let op: lipoedeem dat al lang bestaat, kan wel op lymfoedeem gaan lijken, omdat ook de afvoer van vocht verstoord raakt.
JE NATUURLIJKE BOUW
Iedereen is anders gebouwd
Over de wereld verschilt het hoe vet over het lichaam verdeeld is. Rond de Middellandse Zee en in het Caribisch gebied zie je vaker zwaardere benen en billen, in Azië bijna niet. Dat is gewoon variatie. Je spreekt pas van lipoedeem als het vet ontstaat in een periode van hormoonwisselingen, én als het klachten geeft.
Twijfel je? Bespreek het met je huisarts. Die kan met je kijken of het om lipoedeem gaat, en je zo nodig doorverwijzen.
HOE ONTSTAAT HET?
Waarom krijgt de ene vrouw lipoedeem, en de andere niet?
Eerlijk gezegd: dat weten we nog niet precies. Er is nog veel onbekend over lipoedeem. Waarschijnlijk spelen meerdere dingen tegelijk een rol.
± 10%
van de volwassen vrouwen wereldwijd heeft naar schatting een vorm van lipoedeem
± 60%
van de vrouwen met lipoedeem heeft minstens één familielid dat het ook heeft
3
momenten waarop het vaak begint: de puberteit, een zwangerschap of de overgang
Erfelijkheid
Lipoedeem zie je vaak bij meerdere vrouwen in één familie. Er lijkt dus een erfelijke aanleg te zijn. Er wordt onderzocht welke genen daarbij een rol spelen, maar dat weten we nog niet.
Hormonen
Lipoedeem begint vaak als je hormonen veranderen. Ook als je in korte tijd veel aankomt, kan het ontstaan. Waarschijnlijk speelt oestrogeen (het vrouwelijk geslachtshormoon) een grote rol. Het idee is dat de vetcellen onder je huid daardoor het signaal krijgen om meer vet vast te houden. En omdat vet zelf ook oestrogeen maakt, houdt het zichzelf in stand. Het bouwt zich als het ware op.
Wat er in het vet gebeurt
De vetcellen worden groter. De doorstroming van bloed en lymfevaatjes raakt verstoord, waardoor er ook vocht kan blijven zitten. Tussen de vetcellen ontstaat littekenweefsel (dat heet fibrose) en er komen meer ontstekingscellen. Hoe langer je lipoedeem hebt, hoe duidelijker dat wordt, en hoe pijnlijker het vet vaak voelt.
BEHANDELING
Wat kun je eraan doen?
Lipoedeem kun je (nog) niet genezen. Dat is best moeilijk om te horen. Maar er is ook goed nieuws: de meeste vrouwen met lipoedeem hebben beduidend minder last als ze goed voor hun lichaam zorgen. De behandeling richt zich daarom op het verminderen van je klachten. Dit zijn de dingen die helpen.

1
Blijf bewegen
Ook als het pijn doet, is bewegen belangrijk. Het helpt je doorbloeding en de afvoer van lymfevocht. Bouw het rustig op, anders krijg je juist meer spierklachten. Een fysiotherapeut of lipoedeem coach kan je daar goed bij helpen.
2
Maak je spieren sterk
Slappe spieren geven sneller vermoeidheid en pijn. Train vooral je been- en rompspieren, en werk aan je algehele conditie met bewegen of sporten.
3
Gezond eten, stabiel gewicht
Als je gewicht toeneemt, neemt lipoedeem vaak ook toe. Gezond eten en drinken helpt om schommelingen in je gewicht te voorkomen. Een diëtist of een voedingsdagboek kan je daarbij helpen. Ook een lipoedeem coach kan je veel informatie geven.
4
Steunkousen
Kousen met een lichte druk (compressietherapie) kunnen het gevoel van stuwing en de pijn verminderen. Niet iedereen verdraagt ze: soms geeft juist die druk pijn.
5
Lymfedrainage en massage
Manuele lymfedrainage en bindweefselmassage kunnen verlichting geven van de pijn en de zwelling.
6
Steun voor je hoofd
Lipoedeem is een frustrerende aandoening. Het beperkt je in je dagelijks leven, en het kan heel moeilijk zijn om te accepteren dat je ermee moet leven. Praat erover, en zoek hulp als je dat nodig hebt.
En afvallen?
Heb je overgewicht, dan kan afvallen helpen. Het vet verdwijnt dan wel van je buik, borsten en gezicht, maar veel minder snel van je benen en armen. Het verschil tussen boven en onder kan daardoor zelfs groter worden. Toch geeft afvallen vaak minder druk, en voelen veel vrouwen zich er beter door. En overgewicht kan lipoedeem juist erger maken.
En liposuctie?
Bij liposuctie wordt onder plaatselijke verdoving vetweefsel weggehaald. Dat gebeurt eigenlijk pas als je alle andere dingen al hebt geprobeerd: je eet gezond, je beweegt, en je houdt toch klachten. Soms is het nodig om schade aan de lymfevaten te voorkomen, en soms geeft het minder pijn. Maar het geneest lipoedeem niet.
BELANGRIJK OM TE WETEN
GLP-1 medicatie en lipoedeem
Je leest en hoort er steeds meer over. Daarom wil ik je hier eerlijk vertellen wat we wel, en vooral wat we nog níet weten.
GLP-1 medicatie is niet ontwikkeld voor de behandeling van lipoedeem
Middelen als Mounjaro, Wegovy en Ozempic zijn ontwikkeld voor diabetes type 2 en obesitas. Niet voor lipoedeem. Er is nog veel wetenschappelijk onderzoek nodig voordat we weten óf, en hoe, deze medicatie bij lipoedeem helpt. Op dit moment is daar onvoldoende bewijs voor.
Wat we in de praktijk horen
Vrouwen met lipoedeem die GLP-1 medicatie gebruiken, vooral Mounjaro (tirzepatide), vertellen vaak dat hun pijn flink afneemt. Soms al na een paar weken, nog voordat ze iets zijn afgevallen. Ook vrouwen met lipoedeem zonder veel overgewicht merken dat.
Een mogelijke verklaring is dat deze middelen de laaggradige ontsteking, het littekenweefsel en de slechte doorstroming in het lipoedeemvet kunnen dempen. Maar dat is op dit moment een idee, geen bewezen feit.
Het is dus iets wat in de spreekkamer vaak gezien en gehoord wordt. Dat is iets anders dan wetenschappelijk bewijs.
Waar je op moet letten
Het verschil kan groter worden. Je valt vooral af van je bovenlichaam en je romp. Het pijnlijke lipoedeemvet is hardnekkig. Je bovenlichaam wordt dus slanker, terwijl je benen dik kunnen blijven.
Pas op voor spierverlies. Snel afvallen zonder krachttraining en genoeg eiwit kan leiden tot verlies van spieren (sarcopenie). Juist bij lipoedeem is het van belang om je spieren goed te onderhouden.
Stoppen betekent vaak: klachten terug. Stop je met de medicatie, dan komen de klachten naar alle waarschijnlijkheid terug. Het wordt dan iets wat je langdurig zou moeten gebruiken.
Nooit de enige behandeling. Gezond eten, blijven bewegen, sterke spieren, en vaak ook lymfedrainage en massage blijven minstens zo belangrijk. Leefstijl staat altijd voorop!
Heb je lipoedeem en overweeg je GLP-1 medicatie, of gebruik je het al? Bespreek het eerlijk met een arts, en vertel ook over je lipoedeem. Dan kan er goed met je worden meegekeken naar wat je wel, en niet, kunt verwachten.
VRAGEN
Veelgestelde vragen over lipoedeem
Staat jouw vraag er niet tussen? Bespreek hem dan gerust met je huisarts of met een arts die je vertrouwt.
Gaat lipoedeem weg als ik afval?
Nee, meestal niet. Je verliest vooral vet van je buik, borsten en gezicht, en veel minder van je benen en armen. Toch kan afvallen bij overgewicht wel helpen: er komt minder druk op je lichaam en veel vrouwen voelen zich er beter door. En overgewicht kan lipoedeem juist erger maken.
Is lipoedeem hetzelfde als overgewicht?
Nee. Lipoedeem gaat wel vaak sámen met overgewicht, maar het is iets anders. Het vet zit op bepaalde plekken, is vaak gevoelig of pijnlijk en reageert veel minder op afvallen. Je kunt ook lipoedeem hebben zonder veel overgewicht.
Kunnen mannen ook lipoedeem krijgen?
Lipoedeem komt vrijwel alleen bij vrouwen voor. Waarschijnlijk heeft dat te maken met de rol van vrouwelijke hormonen, zoals oestrogeen.
Is lipoedeem erfelijk?
Er lijkt wel een erfelijke aanleg te zijn. Ongeveer 60% van de vrouwen met lipoedeem heeft minstens één familielid dat het ook heeft. Welke genen precies meespelen, wordt nog onderzocht.
Kan ik GLP-1 medicatie krijgen voor mijn lipoedeem?
GLP-1 medicatie is niet ontwikkeld voor lipoedeem, en er is nog te weinig onderzoek gedaan om te weten of het daarbij helpt. De medicatie wordt voorgeschreven bij obesitas (een BMI van 30 of hoger), of vanaf een BMI van 27 als je ook andere gezondheidsklachten hebt. Heb je dat én lipoedeem? Bespreek dan met je arts wat je wel en niet kunt verwachten.
Helpen steunkousen altijd?
Niet altijd. Bij veel vrouwen geven kousen met een lichte druk minder stuwing en minder pijn. Maar sommige vrouwen verdragen ze niet goed, omdat de druk juist pijn doet. Probeer samen met je behandelaar uit wat voor jou werkt.
Waar kan ik terecht als ik denk dat ik lipoedeem heb?
Begin bij je huisarts. Die kan met je kijken of het om lipoedeem gaat, en je zo nodig doorverwijzen, bijvoorbeeld naar een dermatoloog, of naar een lipoedeem coach. Voor bewegen en het opbouwen van je spierkracht kan ook een fysiotherapeut je goed helpen.
Bron
De informatie op deze pagina is mede gebaseerd op het boek Vet belangrijk van onder andere prof. dr. Liesbeth van Rossum.
Deze pagina is bedoeld als algemene informatie. Het vervangt geen persoonlijk advies van een arts.
Medisch gecontroleerd door Judith Price, arts (BIG-registratienummer 99045763601)
LibraWeight
© Libraweight. Alle rechten voorbehouden - KvK: 73790761
Privacyverklaring en Algemene Voorwaarden
[email protected]
Over Ons
Informatie over lipoedeem
